Liggen er keutels van 1 tot 2 cm in de schuur, of hoor je ’s nachts gekrabbel boven het plafond? Dan vraag je je al snel af of je kinderen of je hond gevaar lopen. Ratten kunnen ziektes overbrengen, vooral via hun urine en keutels. Toch word je er in Nederland zelden ziek van, zolang je niets met blote handen aanraakt en niets droog opveegt.

Welke ziektes ratten kunnen overbrengen

De twee bekendste zijn de ziekte van Weil en het hantavirus. Beide zitten in wat een rat achterlaat: urine, keutels en speeksel.

  • Ziekte van Weil (leptospirose). Een bacterie in rattenurine. Je loopt hem op via water, modder of oppervlakken met urine, als die in een wondje, je ogen of je mond komen.
  • Hantavirus. Bij ratten gaat het om het Seoulvirus. Het zit in urine, keutels en speeksel en komt in de lucht als opgedroogde resten gaan stuiven.
  • Besmet eten. Ratten lopen door afval en riool, en daarna over je aanrecht of door de voorraadkast. Eten waar een rat aan heeft gezeten, gooi je weg.
  • Een beet of krab. Dat gebeurt weinig, maar een rattenbeet is een vieze wond die een arts moet zien.

De ziekte van Weil: let op met water en urine

Het grootste risico zit buiten, niet in je keuken. Volgens het RIVM is oppervlaktewater met rattenurine de grootste bron: zwemmen in een sloot of vijver, of werken aan een slootkant. De bacterie komt binnen via wondjes, je ogen of je mond.

In 2023 kregen 122 mensen in Nederland leptospirose, van wie 74 de besmetting hier opliepen. Meestal verloopt het mild. Sommige mensen worden wel ernstig ziek, met plotselinge koorts, hevige hoofdpijn en spierpijn, soms gevolgd door geelzucht of problemen met de nieren. De klachten beginnen meestal 5 tot 14 dagen na het contact.

Krijg je zulke klachten na contact met slootwater, een dode rat of een plek waar ratten zaten? Ga dan naar de huisarts en vertel waar je bent geweest. Op tijd behandelen maakt bij de ziekte van Weil veel verschil.

Rond het huis houd je het simpel. Draag handschoenen bij alles waar ratten aan hebben gezeten en plak wondjes aan je handen af met een waterdichte pleister.

Hantavirus: het gevaar zit in stof

Opgedroogde urine en keutels zijn niet onschuldig. Veeg je de vloer van een schuur waar ratten zaten, dan kunnen er stofdeeltjes met het virus in de lucht komen, en die adem je in. Volgens het RIVM kan het virus in die resten nog twee weken overleven.

De kans dat je het Seoulvirus van een wilde rat oploopt, is klein. Het virus is in 2016 in Nederland gevonden, en de mensen die hier sindsdien ziek werden, liepen het op bij fokratten en tamme ratten. Van alle mensen die een hantavirus oplopen, krijgen 9 op de 10 geen klachten. Wie wel ziek wordt, heeft meestal iets wat op griep lijkt: koorts, hoofdpijn en spierpijn. Volwassenen worden vaker ziek dan kinderen.

Let vooral op in een schuur, kelder of zolder die lang dicht heeft gezeten. Zet eerst de deur open voordat je er gaat opruimen.

Zo ruim je keutels en urine veilig op

Nat opruimen en nooit stofzuigen. Dat is in het kort het advies van het RIVM voor keutels, nesten en dode knaagdieren:

  1. Lucht eerst. Zet ramen en deuren minstens een half uur tegen elkaar open en ga zelf de ruimte uit.
  2. Trek rubberen handschoenen aan. Plak wondjes aan je handen af.
  3. Maak alles nat. Giet of spuit een sopje over de keutels, zodat er niets kan stuiven.
  4. Pak het op met een nat doekje. Doe alles in een vuilniszak, druk de zak niet aan en knoop hem dicht. Hij mag bij het restafval.
  5. Maak de plek schoon met een sopje, lucht de ruimte opnieuw en was daarna je handen.

Gebruik nooit een stofzuiger of bezem. Daarmee blaas je het stof met het virus juist de lucht in.

Weet je niet zeker of het rattenkeutels zijn? Lees hoe je een muis en een rat uit elkaar houdt. Voor muizenkeutels geldt hetzelfde opruimadvies.

Twijfel je? App ons een foto, dan zeggen wij wat het is.

WhatsApp

Gebeten of gekrabd door een rat

Spoel de wond meteen 1 tot 2 minuten uit met lauw water uit de kraan of de douche. Bel daarna dezelfde dag de huisarts. Dat is het advies van Thuisarts.nl bij elke dierenbeet. De huisarts kijkt of je antibiotica nodig hebt en of je een tetanusprik moet halen.

Houd de wond de dagen erna in de gaten. Wordt hij dikker, warmer of roder, doet hij meer pijn of krijg je 38 °C koorts of hoger? Maak dan opnieuw een afspraak.

Probeer een rat nooit met je handen te pakken of in een hoek te drijven. Een klem of een bestrijder is veiliger dan een bezemsteel en blote handen.

Meer dan ziektes: schade aan kabels en leidingen

Ratten knagen om hun tanden kort te houden, want die blijven groeien. Een doorgeknaagde kabel kan kortsluiting of brand geven, een kapotte leiding lekkage. Knaagschade in de kruipruimte of de meterkast is dus ook een reden om niet af te wachten. Lees hoe ratten in huis komen en waar je de gaten vindt.

Wanneer je een bestrijder belt

Opruimen haalt de keutels weg, niet de ratten. Zolang ze er zitten, komen er elke nacht nieuwe sporen bij. Zie je verse, glanzende keutels, hoor je ze ’s nachts of vind je knaagschade? Laat de ratten dan bestrijden.

Wij zoeken waar ze binnenkomen en lopen, plaatsen klemmen en lokaas op plekken waar kinderen en huisdieren niet bij kunnen, en vertellen welke openingen je daarna dichtmaakt. Lees hoe we ratten bestrijden. Zitten ze vooral buiten? Lees wat ratten naar je tuin trekt.

Zitten de ratten op straat, in een park of in het riool, meld het dan bij je gemeente. Die gaat over de openbare ruimte.